หน้าทอนซิตี้ : NathonCity

'ลันตา' บนทางแพร่งครั้งสำคัญ
บางส่วนจาก ประชาไท รายงานพิเศษ: เปิดเล 'ลันตา' (ตอน 1) การเผชิญหน้ากับ 'ทางแพร่งแห่งความเปลี่ยนแปลง'
ภาพันธ์ รักษ์ศรีทอง

หลังการโหมกระหน่ำเข้ามาด้วยพายุของการท่องเที่ยว ชาวลันตาไม่เพียงเปลี่ยนวิถีชีวิตไปสู่การสัมพันธ์กับแผ่นดินใหญ่มากขึ้นเท่านั้น แต่ในทิศทางย้อนกลับคือการพัดโหมเข้ามาของทุนเสรีที่พ่วงมากับกระแสนิยมของโลกที่แบนขึ้นแบบ 'โลกาภิวัตน์' เกาะลันตากำลังเปลี่ยนไปทั้งโฉมหน้าและวิถีชีวิตอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

แน่นอนว่าด้านหนึ่งหมายถึงช่องทางการพัฒนาและการยกสถานะทางเศรษฐกิจให้ถีบตัวขึ้นได้อย่างรวดเร็ว แต่อีกทางหนึ่งคนลันตาจะมีค่าตอบแทนที่ต้องเสีย หากไม่มีการจัดการหรือการปรับตัวที่ดีแล้วการสูญเสียนั้นอาจกลายเป็นการสูญเสียไปตลอดกาล


หากให้เปรียบ 'ลันตา' กับ 'เกาะพีพี 'หรือ 'เกาะสมุย' หรือ 'ภูเก็ต' ที่การท่องเที่ยวเคยโด่งดังไปทั่วโลกมาก่อนนานแล้ว เกาะลันตาคงเหมือนหญิงวัยสาวแรกรุ่นสะคราญที่เปี่ยมไปด้วยเสน่ห์เย้ายวนน่าหลงไหล ความน่าสนใจอยู่ที่ความเฉิดฉันและเริ่มรู้จักแต่งแต้มสีสันรัญจวนแต่ไม่หลอกตา ความงดงามผุดผาดตามธรรมชาติยังคงไว้เต็มเปี่ยม ต่างจากสาววัยรุ่นปราดเปรียวหรือผู้ใหญ่กร้านโลกที่หนาเกรอะไปด้วยแป้งสำอางค์ ปากชมพูอมแดงเยิ้มมันประกาย คิ้วโก่งกิ่วดังคันศร สวยสำรวย...แต่ดูกระด้างพิกล


แต่เกาะลันตาแม้จะเผชิญกับกระแสภายนอกและเปลี่ยนแปลงมาบ้างแล้วหลายระลอก แต่ชีวิตในเกาะส่วนใหญ่ยังคงดำเนินอย่างผูกพันอยู่กับธรรมชาติและผืนทะเล ไม่ว่าอย่างไร เรือของชาวลันตาจะยังคงลอยลำสู่ท้องน้ำและจับปลาเสมอมา ยามค่ำคืนมองลิบไปทางขอบฟ้าเรายังคงเห็นแสงไฟเรือสีเหลืองเรื่อๆเป็นจุดแต้มเล็กๆลิบๆมากมายประดับตามเส้นของขอบฟ้า ยามเช้าที่เราตื่นมามองทะลและท้องฟ้า 'ลันตา'สวยงามชดชื่น เรือหลายลำกลับถึงฝั่งแล้ว ในยามกลางวันแม้แดดจะจ้ากลับทำให้ทะเลยิ่งสดใสและดูกว้างใหญ่ และมันจะกลายเป็นความมืดลึกลับอันน่าลุ่มหลงในยามสนธยา เมื่อกลางคืนวนมาหาเราอีกครั้ง เรายังคงมองมันอย่างไม่รู้เบื่อ มนต์เสน่ห์เหล่านี้ได้ชักนำผู้คนมากมายให้เริ่มเดินทางเข้ามามากมาย


ส่วนเกาะพีพี เกาะสมุย หรือภูเก็ต เริ่มกลายเป็นเพียงความทรงจำสีจางๆ วูบวาบฉาบฉวย รวดเร็ว ร้อนแรงคล้ายวัยรุ่นฉกรรจ์ที่ไม่ใส่ใจกับการเติบโตจนทรุดโทรมลงทุกทีๆ บางที...แม้ไม่มีเหตุการณ์สึนามิเมื่อ 2 ปีก่อน สถานที่เหล่านี้อาจเสื่อมสลายไปเองด้วยการใช้ชีวิตที่ 'เปลืองตัว' หรือไม่ก็ถูกครอบครองโดยนายทุนที่มีกำลังซื้อและกลายเป็นที่ดินที่ถูกพัฒนาอย่างมีเจ้าของ


บทเรียนจากที่อื่นทำให้เกาะลันตาระวังตัวเองจากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวมากขึ้นมากขึ้น ความเป็นห่วงกังวลเริ่มเกิดจากภายในกลายเป็นเครือข่ายชุมชนต่างๆ ในลันตา แต่บางทีการเปลี่ยนแปลงอาจจะมาเร็วเกินกว่าการรับมือจากภายในอย่างเดียวจะปรับตัวได้ทัน 'องค์ความรู้' ในการจัดการจึงเป็นเรื่องสำคัญ เกิดเป็นการแสวงหาความร่วมมือทางวิชาการกับภายนอก และเป็นจุดเริ่มต้นของคณะเดินทางจากจุฬาฯ ที่เลือกมาศึกษา 'เกาะลันตา'เมื่อ 2 ปีก่อน


หากย้อนกลับไปอีกหนึ่งปีก่อนหน้านั้น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ มหาวิทยาลัยแคลิฟอเนียร์ เสนอตัวอาสาเข้าไปช่วยเหลือในการฟื้นฟูจังหวัดกระบี่ หลังเหตุการณ์สึนามิ เพื่อปฏิบัติการวางแผนยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวที่ยั่งยืน เนื่องจากจังหวัดกระบี่เคยเป็นจังหวัดที่มีศักยภาพสูงในด้านนี้ แต่การเติบโตจากการท่องเที่ยวที่ไร้การควบคุมได้ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ รวมไปถึงการทำให้ความสัมพันธ์ในชุมชนลดลงไป มีความไม่สมดุลระหว่างพื้นที่ที่ได้รับการพัฒนาและสร้างผลกระทบต่อเอกลักษณ์ชุมชนภาคชนบท


ทั้ง 2 มหาวิทยาลัยจึงได้เริ่มทำการวิจัยเรื่อง 'แผนยุทธศาสตร์เพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวยั่งยืนในจังหวัดกระบี่' ขึ้น และได้นำเสนอรูปแบบการพัฒนาต่อชาวกระบี่ 3 แบบได้แก่ การพัฒนากระบี่ให้เป็นสถานพักตากอากาศระดับโลก การพัฒนากระบี่ให้มีสถานที่ท่องเที่ยวที่หลากหลาย และการพัฒนากระบี่ให้เป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวแบบทางเลือก