หน้าทอนซิตี้ : NathonCity

โดย สมุยย่ำแย่

ถึงเวลาหรือยังที่จะ..หยุดเพื่อซ่อม...ก่อนที่จะสร้างกันต่อไป

เกาะสมุยเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลฝั่งอ่าวไทยมากว่า 30 ปี  คาดหวังกันว่าจะเป็นแหล่งท่องเที่ยวภายใต้สถานะของ “เมืองท่องเที่ยวธรรมชาติระดับโลก”  ที่ผ่านมาด้วยความภาคภูมิใจ  เราได้ใช้ธรรมชาติและฐานทรัพยากรเดิมที่มีอยู่มาเป็นจุดขายและนำมาซึ่งรายได้มหาศาล  แต่ขณะเดียวกันเมื่อได้มุ่งเป้าไปที่การได้มาของรายได้และเม็ดเงินที่มากขึ้น และให้ได้มากที่สุด  เร็วที่สุด

  หลายๆคน รวมทั้งภาครัฐ ประชาชนบนเกาะกลับลืม หรือแกล้งลืมไปว่าเรากำลังทำให้เกาะสมุยสูญเสียภาพลักษณ์ในอดีต  และลืมไปว่าอะไรที่เป็นสิ่งดึงดูดใจนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกมายังเกาะสมุย


ต้องยอมรับว่าภาพรวมวันนี้ **“สมุยกำลังย่ำแย่” ** สิ่งที่คาดว่าจะรุ่งเรืองหลังจากผู้คนและกลุ่มทุนทะลักมาจากภัยสึนามิ  แต่แค่ผ่านไปสามสี่ปี กลับกลายเป็นว่าการลงทุนกำลังชะงัก ค่าครองชีพพุ่งสูงไปกับค่าน้ำมัน ราคาสินค้าที่ไม่หยุดนิ่ง  ปัญหายาเสพติดเพิ่มขึ้น โรคไข้เลือดออกพุ่งขึ้นเป็นอันดับหนึ่งของจังหวัด  นักเรียนคุณภาพด้อยลง  ขยะกำลังเพิ่มล้นเตา


จากสถิติของนักท่องเที่ยวชี้ชัดว่า ตลาดท่องเที่ยวชาวไทยหายไปเกือบหมด  นักท่องเที่ยวต่างประเทศหน้าเดิมกลับมาน้อยลงและหลายคนไม่กลับมาสมุยอีกแล้ว    อสังหาริมทรัพย์ของชาวต่างชาติทั้งริมทะเลและภูเขาก็ไม่สวยหรูเหมือนที่คาดหวัง  คนสมุยเองหลายกลุ่มโดยเฉพาะที่ไม่เกี่ยวกับการท่องเที่ยวและบริการโดยตรง ชุมชนท้องถิ่นเดิมๆ ชาวสวนเกษตรกร ชาวประมง เริ่มมองเห็นถึงความรู้สึกว่า ยิ่งพัฒนามากขึ้นเร็วขึ้น พวกเขาก็จะอยู่ยากยิ่งขึ้น คนเกาะสมุยเองก็เสียดายความเป็นธรรมชาติของสมุยในอดีต  เพราะเริ่มได้เห็นความหายนะที่ตามมากับการเติบโตของเมือง  แต่ไม่รู้จะทำอย่างไร  แต่เมื่อคนอื่นทำลายธรรมชาติแล้วได้เงินเราก็ต้องทำบ้าง  ในที่สุดฐานทรัพยากรได้ถูกทำลายมากขึ้นเรื่อยๆ  จึงเริ่มเห็นแนวโน้มชุมชนล่มสลาย  ศิลปวัฒนธรรมและคุณค่าทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นถูกละเลย โบสถ์อาคารเก่าถูกรื้อทิ้งอย่างไม่เห็นค่า


สาเหตุหนึ่งของปัญหา  เนื่องจากยุคปัจจุบันเป็นยุคที่มีการเปลี่ยนแปลงรวดเร็วแทบทุกด้าน เป็นการเปลี่ยนแปลงที่รุนแรง รวดเร็วและต่อเนื่อง  ห้วงเวลาแห่งการเปลี่ยนผ่านจากยุคหนึ่งไปสู่อีกยุคหนึ่ง  จากยุคเกษตรกรรมสู่ยุคบริการ จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์กันขนานใหญ่ตั้งแต่การบริหารเมือง  ต้องสร้างเสริมเพิ่มพลังให้ชุมชน และการพัฒนาความสามารถของผู้คนทุกระดับ  ให้สามารถรับกับการเปลี่ยนแปลงเพื่อที่จะก้าวทันสถานการณ์ ต้องยกระดับให้ชุมชนรู้เท่าทันความเป็นสากลให้เร็วที่สุด


ทว่า ณ.วันนี้ แม้กระทั่งนโยบายของรัฐทั้งส่วนกลางและท้องถิ่นก็ยังกำหนดไม่ได้ว่า  เราจะพัฒนาถึงระดับไหนแล้วเราจะอยู่ร่วมกันอย่างไรบนเกาะแห่งนี้อย่างมีความสุข  ควรจะมีประชากรสักเท่าไร ?  ควรจะมีห้องพักสักเท่าไร  คาดว่าจะต้องใช้น้ำอีกเท่าไรในสิบปีหรือยี่สิบปีข้างหน้า ?  เราเพิ่มการใช้ไฟฟ้าอีกเท่าไร ?  จะต้องสร้างท่าเรืออีกสักกี่ท่าสนามบินอีกสักกี่แห่ง ? จราจรที่กำลังแออัดจะเตรียมการรองรับอย่างไร ? พื้นที่ป่าภูเขาส่วนไหนบ้างที่จะต้องสงวนรักษา หรือแม้กระทั่งแนวทางการกำจัดขยะ น้ำเสียและน้ำท่วมขังเรื้อรัง  จนกระทั่งการกำหนดขนาดเรือนจำเพื่อรองรับนักโทษในอนาคต ... ณ.วันนี้ใครบอกได้บ้างว่า  ทิศทางการพัฒนาของเกาะสมุยเราจะเป็นอย่างไรในอนาคตอีก 10-30 ปีข้างหน้า และใครจะเป็นผู้ร่วมกันทำหน้าที่เหล่านี้


เรากำลังโตอย่างสนุกสนานกันมานาน  การท่องเที่ยวอยากได้นักท่องเที่ยวคุณภาพ  แนวโน้มโรงแรม 5 ดาว 6 ดาว  จึงโผล่ขึ้นอย่างรวดเร็ว  แต่ทำไมโรงแรมของคนท้องถิ่น ระดับกลางกลับแย่ลง  ลงทุนมากแต่กำไรน้อยเรากำลังสร้างใหญ่แต่ผลตอบแทนน้อย  ชุมชนยิ่งเห็นได้ชัดว่าประโยชน์จากการท่องเที่ยวมาถึงเขาน้อยลงเรื่อยๆ  แต่ความเจริญที่ว่า เขากลับต้องมารับผลจากขยะกลิ่นเหม็น  ต้องทำระบบน้ำเสีย  ต้องมีเสาไฟฟ้าสูงรกรุงรังหน้าบ้าน  รถราเต็มบ้านเต็มเมือง  หาดก็ลงไม่ได้ เขาก็ขึ้นไม่ได้  ที่สำคัญที่เป็นคำถามในใจก็คือ ชาวบ้านต้องซื้อของราคาเดียวกับโรงแรม  ค่าเรือขึ้นเอกชน คนทำธุรกิจรับได้  แต่ชาวบ้านกลับรับภาระหนักขึ้น


ปัญหาจะแก้ได้อย่างไร ธุรกิจโรงแรมยังต้องเอาตัวรอดจากวงจรที่ต้องแข่งขันกับผู้ที่เข้ามาใหม่ ใหญ่กว่า ดีกว่า  การท่องเที่ยวยังมุ่งแค่ประชาสัมพันธ์ให้มาเที่ยว แต่เมื่อมาถึงกลับเห็นภาพที่ไม่ปรารถนาได้ทั่วไปทั้งเกาะ  ยังไม่มีการท่องเที่ยวที่มุ่งสูชุมชนโดยตรง ไม่มีใครเหลียวแลชาวบ้านเดิมๆ ชุมชนเดิมๆเลย  คิดเพียงว่าว่าเศรษฐกิจเติบโตมากเท่าไร ชาวบ้านก็จะได้รับอานิสงค์  แต่ความเป็นจริงที่ว่าไม่เคยขึ้น  การกระจายรายได้เช่นที่ผ่านมา ช่องว่างยิ่งถ่างมากขึ้น  ผลก็คือความปลอดภัยในทรัพย์สินกลับน้อยลงในเมืองท่องเที่ยวที่เจริญแบบนี้  แล้วใครจะมาเที่ยวบ้านถามหน่อย


เกาะสมุย กำลังกลายเป็น อนุสาวรีย์ของการท่องเที่ยวไทยที่ล้มเหลว  เป็นตัวอย่างกรณีศึกษา ของการใช้ผังเมืองที่ไม่ประสบผล  เป็นตัวอย่างในแวดวงสถาปนิกไทยที่ต้องถามกันว่าทำไมหน้าตาของบ้านเมืองถึงเป็นเช่นนี้  และก็เป็นตัวอย่างให้พื้นที่อื่นๆ ที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว  เป็นตัวอย่างของทั้งรูปแบบและการบริหารเมืองที่ล้มเหลว


ในขณะที่การท่องเที่ยวต้องรณรงค์ สร้างภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ให้เป็นเกาะ สีเขียว (Koh Samui Green Island)  แต่ก็ยังมีกลุ่มคนส่วนใหญ่ที่ไม่สนใจมุ่งแต่รายได้ระยะสั้น  ทั้งที่ปัจจัยแห่งความสำเร็จของการท่องเที่ยวในอนาคตทุกคนรู้ว่าต้องขายความเป็นเกาะธรรมชาติดี  สิ่งแวดล้อมดี โรงแรมดีสีเขียว ในระดับผู้นำบนเวทีเสวนาต่างๆ พูดตลอดเวลาว่า เกาะสมุยจะต้องหันมาเอาใจใส่กับสิ่งแวดล้อม จะต้องรักษาเอกลักษณ์ต้อนมะพร้าว รักษาน้ำทะเล  รณรงค์ปลูกป่า  รณรงค์สร้างปะการังใหม่ แต่ในวิถีการปฏิบัติจริง กลับกลายเป็นตรงกันข้าม  จากนี้ไปอยากจะเห็นความเขียวในหัวใจปรากฏออกมา ไม่ใช่เป็นการสร้างภาพสีเขียวบนจอภาพเพียงอย่างเดียว


วันนี้..เมื่ออยู่ในเวทีไหนก็พูดอย่างหนึ่ง เมื่อไปอีกเวทีก็พูดไปอย่างหนึ่ง  บางท่านมีแนวคิดจะให้เอาเสาไฟฟ้า สายโทรศัพท์ลงใต้ดิน เราก็ชื่นชมในวิสัยทัศน์ แต่มาอีกเวทีหนึ่งท่านกลับสนับสนุนให้สร้างเสาไฟฟ้าสูงกว่าต้นมะพร้าว  ในเวทีหนึ่งบางท่านอาจบอกว่าทางออกของสมุยจะต้องหยุดเติบโต เพื่อมาแก้ไขปัญหา  แต่อีกด้านหนึ่งท่านกลับมีหน้าที่เพื่อเร่งการพัฒนาทุกรูปแบบอย่างไม่รั้งรอ


ในระดับกำหนดนโยบายเองก็ยังดูค่อนข้างสับสน แล้วเมื่อนำนโยบายมาปฏิบัติ นโยบายสาธารณะเหล่านี้ย่อมมีผลกับทุกภาคส่วนบนเกาะสมุย  จะมีใคร? เป็นผู้ตอบคำถามได้ว่า  โครงการที่จะเกิดขึ้นข้างต้นจะแก้ปัญหาที่มีอยู่ได้จริง ? และจะทำให้การพัฒนาเมืองสมุยได้ภาพในอนาคตชัดเจนว่าสมุยจะโตแบบไหน ภูเก็ต  พัทยา  บาหลี ฮ่องกงหรือสิงคโปร์ ฯลฯ  หรือจะสร้างสมุยให้เป็นสมุยอย่างยั่งยืนได้เพียงไร


การพัฒนาที่ยั่งยืน ความหมายง่ายๆ คือพัฒนาแล้วจะต้องไม่เป็นภาระแก่คนทั้งในรุ่นปัจจุบันและอนาคต ใครตอบได้บ้างว่าการพัฒนาเกาะสมุยเรามุ่งไปสู่ความยั่งยืนจริงหรือ  เพราะภาพที่เห็นอยู่วันนี้กลับเห็นแต่ความย่ำแย่ ความถดถอย  ไร้ความหวัง  เมื่อโรงแรมจำนวนห้องมากขึ้น โรงแรมที่มีอยู่มั่นใจหรือว่าสถานะของตัวเองแล้วหรือว่าจะดีขึ้นตามไปด้วย    เมื่อไม่มีโควตาตั่วเครื่องบินก็ได้แต่เรียกร้องหาสนามบินแห่งที่สอง  เมื่อขาดน้ำก็ร้องเรียก เขื่อนกักเก็บน้ำอีกสองสามเขื่อนแย่งน้ำการเกษตรมาเพื่อการท่องเที่ยว  ขยายถนนกันอีกสองสามเลน  จะแก้นำท่วมกันไม่จบสิ้น จะต้องสร้างระบบบำบัดและ เตาเผาขยะกันอีกกี่ครั้ง  เพิ่มไฟฟ้าอีกไม่รู้กี่สายเคเบิล    แล้วแบบนี้มันจะสิ้นสุดที่ตรงไหน


โครงการต่างๆที่เกิดขึ้น  ล้วนมีความต้องการที่จะสร้างสังคมแห่งโอกาสซึ่งจะมีความเป็นธรรมแค่ไหนระหว่างทุนขนาดใหญ่กับชาวบ้าน  เช่น ชุมชนใกล้แหล่งน้ำเป็นผู้เสียสละทรัพยากรน้ำแต่กลับไม่ได้น้ำใช้  ชาวสมุยช่วยกันรักษาพื้นที่ป่าบนที่สูงกันมานานแต่สุดท้ายเมื่อเห็นเงินเป็นเป้าของการพัฒนา    ชุมชนที่ไม่ใช่เมืองท่องเที่ยวหรือยังไม่หนาแน่นกลับกลายเป็นเส้นทางที่การไฟฟ้าใช้โอกาสในการสร้างเสาไฟฟ้าแรงสูงพาดผ่านไปให้ธุรกิจอีกกลุ่มหนึ่ง  เพราะคิดง่ายและเห็นเพียงชาวบ้านที่เสียงไม่ดัง  ง่ายและลงทุนน้อย ทำไม่ภาครัฐถึงคิดกันได้แค่นี้ ในเมื่อตามหลักการแล้ว “ผู้ได้ต้องเป็นผู้จ่าย”


ในช่วงเวลานี้ เราขอเพียงช่วยเหลือให้ชาวบ้านเอาตัวรอดได้  สามารถยืนหยัดได้ด้วยความภาคภูมิในความเป็นคนเกาะสมุย  ไม่ใช่พัฒนาเพื่อให้เป็นเพียงลูกจ้างตัวเล็กในเศรษฐกิจทุนนิยมเช่นในปัจจุบัน  เราขอเพียงให้โอกาสเด็กได้มีการศึกษาที่มีคุณภาพดีกว่านี้ ไม่มีใครอยากให้ลูกไปเรียนห่างพ่อห่างแม่ตั้งแต่ชั้นประถม  สาธารณสุขที่ถูกและเข้าถึงได้ใกล้เคียงกัน ไม่มีใครที่อยากที่จะต้องเป็นหนี้หรือขายสวนเพื่อการรักษาตัว  และสุดท้ายก็หวังเพียงว่าเมื่อเมืองพัฒนาดีขึ้นแล้ว  ขอโอกาสให้ชาวสมุยอยู่บนเกาะสมุยด้วยกันอย่างมีความสุข  อย่าให้ถึงวันที่คนเกาะสมุยจะต้องเอ่ยคำว่า “ขออยู่บนเกาะสมุยด้วยคนน่ะ”

ในอนาคตหากธรรมชาติหายไป  ขณะที่สถานที่ท่องเที่ยวแหล่งอื่นดึงดูดนักท่องเที่ยวได้มากขึ้น  ราคาถูกกว่า ปลอดภัยกว่า  มลภาวะน้อยกว่า หรือเกิดเหตุอันทำให้นักท่องเที่ยวหาย  คนสมุยจะทำอย่างไร ?  ใครรับผิดชอบกับการพัฒนาแบบนี้  รัฐได้เตรียมสร้างภูมิคุ้มกัน สร้างโอกาสให้คนไทยตัวเล็กๆบนเกาะบ้างหรือไม่  มีเศรษฐกิจพื้นฐานอะไรที่รองรับได้บ้าง เพราะสิ่งเหล่านี้ได้เกิดมาแล้วกับหลายสถานที่ท่องเที่ยว  จึงชวนให้เราหันกลับมาคิดว่าเกาะสมุยกำลังเดินถูกทางแล้วหรือ    ขอให้ใช้ความกล้าในการตัดสินใจ ก่อนที่ไม่มีวันที่ความกล้าของท่านเกิดผลกับเกาะสมุย  ถึงเวลาหรือยังที่จะหาทางออกก่อนที่จะเจอทางตัน